| |
|
|
| |
|
|
| |
|
Egyptische Mythen
De Dood van Osiris |
Het was een roerige tijd, waarin oorlog en kannibalisme aan de orde van de dag waren. Het volk bestond uit een groep barbaren. Toen werd de geboorte van de God Osiris aangekondigd door een aantal goede en positieve voortekens.
Osiris werd koning van Boesiris, een stad in de Delta. Niet lang daarna werd hij gekroond tot koning van heel Egypte. Dit had hij te danken aan zijn vaardigheden om het barbaarse mensen te leren hoe ze het land goed moesten bewerken. Ook leerde hij het onhandelbare volk hoe ze een gezagsgetrouw leven moesten leiden en de Goden moesten eren.
Toen de orde in het land redelijk was hersteld en vrede, samen met voorspoed, het land overspoelden, besloot Osiris om op reis te gaan. Zijn broer Seth greep zijn kans en volgens de Grieks-Romeinse versie van Plutarchus (in de tweede eeuw na Christus) verenigde in totaal 72 samenzweerders. Ze smeedden een veranderlijk plan om de macht te grijpen.
Ter ere van de terugkeer van Osiris organiseerden ze een feest voor hem. Nadat ze allemaal hun buik vol hadden gegeten tijdens het enorme banket, stelde Seth voor om een dor hem bedacht spel te spelen. De feestvierders keken toe hoe er schitterende kist in de zaal werd gezet. Het spel was te kijken wie er precies in paste. De winnaar zou het prachtige voorwerp winnen. Iedereen klom in de kist, zo ook Osiris, en het was natuurlijk geen toeval dat de koning precies in de kist paste.
Één van de 72 samenzweerders of Seth sprong naar voren en klapte het deksel dicht, zodat Osirsis opgesloten zat. De koning kon zich niet bevrijden en stierf, waarna hij heerser werd over de doden in het hiernamaals.
De Egyptische teksten meldden niets over dit spel van Seth. Zij vermelden alleen dat Osiris "op zijn zij" was gevallen of verdronk. Dit komt weer overeen met een andere versie van de Mythe, waarin wordt verteld dat Osiris nog leefde toen hij in de Nijl werd geworpen en daar in de kist verdronk.
Volgens de Kistteksten stief Osiris in Nedyet, bij Abydos, waar zijn grootste tempel staat.
Osiris' lijk lag nog in de kist, die in de Tanitische tak van de Nijl werd gegooid. De kist zonk echter niet naar de duistere diepten in het water, zoals Seth had gehoopt, maar dreef in noordelijke richting met de stroom mee. Via de Nijl belandde de kist in de Middellandse Zee en dopperde naar de drukke Libanese haven genaamd Byblos. Uiteindelijk bleef de kist vastzitten in de wortels van een boom. De boom groeide en de kist werd verzwolgen in de boom, waar het uiteindelijk een deel van de stam werd.
Na verloop van tijd werd de boom omgehakt en bewerkt tot een pilaar die de centrale steunbalk zou zijn voor het nieuwe paleis van de koning van Byblos. Vanaf dat moment hielp Osiris' lichaam het dak van het thuis van de heerser van Byblos ondersteunen.
Ondertussen was Isis, Osiris' zus en vrouw, op zoek naar het lichaam van haar geliefde om hem een begrafenis te geven volgens Egyptische gebruiken. Ze had haar jonge zoon Horus verborgen in de Deltamoerassen, onder het waakzame oog van de Beschermgodin Wadjet, uit angst voor haar broer Seth, maar ook om de zoektocht te vereenvoudigen.
De rouwende weduwe zocht in heel Egypte naar de kist. Volgens de ene versie gebruikte ze haar magie om erachter te komen dat het lichaam in Byblos was, volgens een andere versie kreeg Isis een tip over Byblos en vervolgde ze haar weg in de richting van de havenstad.
Ze wist dat de kist met het lichaam deel uitmaakte van het paleis en zocht een manier om toegang te krijgen. Isis ging, vermomd als een oude vrouw, langs de waterkant van een zoetwaterstroom zitten, waar de dienaressen van de koningin van Byblos altijd kwamen om te baden. Toen zij haar vonden, hadden ze medelijden met de oude dame. Ze deden vriendelijk tegen haar en gaven haar te eten. Isis leerde hen in ruil daarvoor hoe ze hun haar moesten vlechten.
De koningin zag hun nieuwe haarstijl en rook de geur van de Godin om hen heen. Ze vroeg hen wat er aan de hand was. Haar dienaressen vertelden over hun vriendschap met een oude eenzame vrouw langs de kust, die dag in dag uit zat te treuren zonder te vertellen wat haar verdriet deed.
De koningin had onlangs een zoon en erfgenaam gekregen en zocht een geschikte verzorgster. De oude vrouw klonk haar goed in de oren en men bracht haar naar het paleis. Isis, nog steeds in haar vermomming, aanvaardde de positie op voorwaarde dat ze 's nachts alleen werd gelaten met het kind. Na het invallen van de nacht hoorden de dienaressen vreemde geluiden, zoals het getjilp van een vogel. Ze vertelden dit aan de koningin en zij verborg zich daarom op een nacht achter het gordijn op de kamer van haar zoon.
Zodra ze het getjilp hoorde, kwam ze achter het gordijn vandaan en zag dat haar kind tussen de roodhete kolen van een vuur lag, terwijl een zwaluw al tjilpend rond de steunbalk vloog. De koningin raakte in paniek en haalde haar kind uit het vuur. Daarop liet Isis haar ware gedaante zien en berispte ze de koningin vanwege haar paniek. Zij, Isis, was juist de sterfelijkheid van haar kind aan het wegbranden.
De koning werd erbij geroepen, waarna beide monarchen besloten de Godin een eer te bewijzen. Ze boden de Godin alles aan wat ze maar konden geven. Isis vroeg om de stuenbalk waarin de kist met het lichaam van haar echtgenoot verborgen was en haar verzoek werd ingewilligd. Het dak van de grote hal stortte in.
Nu ze de kist met het lichaam van Osiris had, ging Isis terug naar Egypte. Ze verborg de kist in de moerassen van de Delta en liet het volgens sommige versies door haar zus Nephthys bewaken, terwijl ze op zoek ging naar haar zoon. Helaas voor Isis, was Seth die nacht in de buurt aan het jagen. Hij stuitte onverwachts op de kist, juist op het moment dat Nephthys afwezig was, en hakte het lichaam van Osiris in viertien stukken (of, zoals volgens sommige versies, in nog meer dan veertien stukken). De stukken verspreidde hij over heel Egypte.
Het zag er naar uit dat alles wat mis kon gaan ook daadwerkelijk mis ging en Osiris' lichaam de verdiende begrafenis nooit zou krijgen. Maar Isis gaf het niet op en ging op zoek naar de verstrooide stukken (volgens sommige versies in de vorm van een wouw en/of samen met haar zus Nephthys). Ze reisde in een skiff van papyrus en werd niet aangevallen door de krokodillen, want zij kenden de reden voor haar wanhopige reis.
Volgens de moderne folklore doen krokodillen dat nog steeds niet, omdat ze zich de zoektocht van de Godin herinneringen.
Op de plaatsen waar ze het lichaam vond, hield ze een begrafenisceremonie. Dit verklaart de vele erschillende tempels in Egypte die claimenv het graf van Osiris te huisvesten. Abydos zou de plaats zijn waar zijn hoofd lag, in Athribis zou zijn hart hebben liggen en in Sebennytos, Edfoe en Biga werden zijn benen gevonden. Heracleopolis beweerde de vindplaats te zijn van Osiris' hoofd, benen en beide zijden.
Isis zou de penis van haar man in Memphis hebben gevonden, maar volgens een latere versie werd dat deel nooit gevonden en zou het zijn geëindigd als visvoer. Om precies te zijn was het de oxyrhyncus-vis die de fallus had verslonden. Sindsdien werd de vis verafschuwd, behalve in de stad Oxyrhyncus in de Faium, waar de vis als heilig werd beschouwd.
Om hem niet misvormt te begraven, maakte Osiris' vrouw een kunstpenis.
Een eerdere versie van de Mythe vertelt juist dat Isis de penis van haar men in Memphis vond.
Isis gebruikte haar toverkracht, maar niet om hem terug te halen uit het dodenrijk, maar om hem en zijn overblijfselen eindelijk te kunnen begraven. De Jakhalsgod Anubis zou haar (en Nephthys) hebben geholpen met het in elkaar zetten en balsemen van het lichaam, waardoor de eerste mummie werd geschapen.
De versie die ik hier heb beschreven, beschrijft dat Isis al een zoon van Osiris had. Volgens een andere versie was dit nog niet het geval. Toen Osiris lichaam was gebalsemd, gebruikte Isis haar magische krachten om hem weer tot leven te wekken en tijdelijk kracht te geven. Daarna hadden ze gemeenschap en verwekten ze hun zoon Horus.
Isis zou voor het gebruiken van haar magie de gedaante van een havik hebben genomen. Er is een versie die zegt dat ze die gedaante direct aannam en Osiris met haar vleugels levensadem toewaaide terwijl ze gemeenschap hadden, een andere versie beweert weer dat ze pas na het tot leven wekken van Osiris in de gedaante van een havik veranderde en toen, zoals De Grote Hymne van Osiris zo mooi uitdrukt, zijn willoosheid wegnam.
Er zijn veel versies van deze Mythe. Een alternatieve versie vertelt dat Isis zwanger werd van Osiris lichaam, nadat ze het lichaam uit Byblos had weggehaald. Toen Seth het stal en in stukken hakte, zocht ze de stukken en begroef ze die op de plaats waar ze het vond. Daarna stichtte ze op die plaats een tempel.
De Grote Hymne voor Osiris is het complete verslag van Osiris' dood en wederopstanding. De tekst is gevonden op een stèle, waar het was geïnscribeerd door Amenmose, een priester uit het Nieuwe rijk met de titel Opzichter van het Vee van Amon in Thebe, en zijn vrouw Nefertari. De tekst staat vol zinspelingen. Hier een fragment:
"Gezeten op vaders troon,
Geëerd door zijn vader Geb
Geliefd door zijn moeder Noet
Machtig bij het doden van de rebellen,
Met sterke arm als hij zijn rivalen doodt,
Angst zaaiend onder zijn vijanden,
Boosdoeners overweldigend,
Opstandigen met kalm hart verpletterend ...
Zijn zuster is zijn waker:
Ze verdrijft zijn rivalen,
Ze legt de verstoorder
Met haar woorden het zwijgen op.
Degene met rappe tong
Wier taal nooit faalt,
Machtige Isis, hoedster van haar broer!
Die hem onvermoeibaar zocht.
Die rouwend door het land trok,
Niet rustend eer ze hem had gevonden.
Met haar veren zorgt ze voor schaduw
Met haar vleugels schept ze adem,
Verblijd voegde ze zich bij hem,
Deed hem ontwaken,
Ontving zijn zaad om hem een erfgenaam te schenken."
Men geloofde dat de moord op Osiris de dood naar de aarde had gebracht, waardoor de cyclus van leven en dood was begonnen. Tevens was het een waarschuwing voor de wereld: waar orde heerst (gesymboliseerd door Osiris als koning), is chaos vaak vlak dichtbij (gesymboliseerd door Seth). |
| Terug Omhoog |
|
|
| |
|
|
|
|